Pazartesi, Eylül 21, 2020
Ana Sayfa Bilim Keşif mi, Gözlem mi?

Keşif mi, Gözlem mi?

Keşif mi, Gözlem mi?

[dropcap]CERN[/dropcap]’den gelen son açıklama Higgs’in bulunabileceği kütle aralığını biraz daha küçülttü. Yani Higgs iyice köşeye sıkıştı. Ya sıkıştığı yerden çıkıp buradayım diyecek ya da orada da bulunamayacak. Seminerde ATLAS deneyinin sözcüsü, Higgs için 116-130 GeV aralığında bir şeyler gördüklerini açıklarken CMS deneyinin sözcüsü bu aralığı 115-127 GeV olarak verdi. Şimdi gelelim bu aralıkta görülenin niye Higgs’in keşfi değil de izi olarak değerlendirildiğine. Bu noktada standart sapmadan (σ) söz etmemiz gerekiyor. Bir hipotezin doğru olması durumunda veri ile hipotez arasındaki uyumsuzluk olarak tanımlayabileceğimiz standart sapma miktarı bilim insanlarına çok şey ifade ediyor. Uyumsuzluk ne kadar büyük ise veri o kadar ilginç, keşif o kadar kesin demek. Yüksek enerji fizikçileri 100 yıllık tecrübeleri sonucu standart sapmanın miktarına göre eldeki bir gözlem mi yoksa keşif mi söyleyebiliyor. Uyumsuzluk 3σ (standart sapmanın 3 katı ) ise “delil bulundu” ya da “izi bulundu” ya da “gözlendi” deniyor. Uyumsuzluk 5σ ise “keşif” olarak adlandırılıyor. CMS deneyinin Higgs için açıkladığı standart sapma miktarı 2,4σ , ATLAS deneyininki ise 3,6σ. Yani bir deney Higgs’i gözledi, diğeri izini bile bulamadı. İki deney de henüz Higgs’i keşfedemedi

Köşeye sıkışan Higgs

[dropcap]S[/dropcap]on 30 yıldır çeşitli parçacık hızlandırıcı deneyleri Higgs’in alabileceği kütle değerini deneysel olarak sınırlandırmaya çalıştı.

İlk olarak LEP (Large electron pozitron collider- Büyük Elektron Pozitron Çarpıştırıcısı) eğer Higgs parçacığı varsa kütlesinin 114 GeV’un (Giga eV- milyar elektron Volt) üstünde olması gerektiğini açıklamıştı. Bir protonun 1GeV olduğunu düşünürseniz Higgs’in en az protonun 100 katı kütlede olduğunu söyleyebiliriz. (Kütle değerinin bir enerji birimi olan elektron Volt cinsinden verilişi kafanızı karıştırmasın, yüksek enerji fizikçileri E=m.c2 (E=enerji, m=kütle, c=ışık hızı) ilişkisinden kütle değerini enerji cinsinde vermeyi tercih ediyor). Şikago’daki Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı ise Higgs için 141 ile 476 GeV aralığını eledi. Geriye 114 ile 141 GeV arası kalıyor. Tam olarak hangi değeri aldığını ise CERN deneyleri söyleyecek.

Bundan sonra

Bundan sonra yapılması gereken belli. Her iki CERN deneyi de 2012’de toplanan verileri ekleyerek sonucu tekrar değerlendirecek. Standart sapma değerleri yükselirse ne âlâ, Higgs keşfedildi diye ilan edilecek. Daha sonraki aşama deneylerin sonuçlarını birleştirmek. Ama zaman zaman standart sapma miktarı daha fazla veriyle düşebiliyor. O zaman Higgs bulunamadı açıklaması gelecek, CERN fizikçileri net birşeyler söylemek için daha çok zamana ihtiyaç duyacak. Gözlenenin Standart Model’deki Higgs olmadığı ortaya çıkarsa Standart Model ötesi kuramlar gündeme gelecek.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Katherine Langford’un başrolde yer aldığı Cursed için yeni bir fragman sundu

Hikayesi Arthur efsanelerine atıfta bulunan Tom Wheeler ve Frank Miller'ın romanından uyarlanan gösteri 17 Temmuz'da başlayacak. Netflix'ten yeni bir fantastik dizi geliyor. 17 Temmuz'da başrolde Katherine...

Teenage Mutant Ninja Turtles Yeni Bir Film Yeniden Başlayacak

Son tarih, Nickelodeon'un Teenage Mutant Ninja Turtles filmlerini yeniden başlatmayı planladığını bildirdi. Prodüksiyon, bilgisayar animasyonu ile oluşturulacaktır. Teenage mutant ninja kaplumbağalar yine sinemalarda olacak. Son tarih , Nickelodeon'un Teenage...

Alfred Wegener

Alfred Wegener Alfred L. Wegener 1 Kasım 1880’de Berlin’de doğmuştur. Bugün Humboldt Üniversitesi olarak bilinen Friedrich Wilhems Üniversitesi’nde gökbilim ve meteoroloji eğitimi almış, 1905 yılında...

John Stuart Mill

John Stuart Mill John Stuart Mill 1806 yılında Londra’da doğdu. Babası zamanının tanınmış bir felsefecisi ve ekonomisti olan James Mill’dir (1773-1836). James Mill’in eğitim konusunda...

Recent Comments

admin on 300full-60