Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar

By | 28 Eylül 2021

Enfekte olan bir kişiden diğer bir kişiye cinsel ilişki sırasında geçen veya vücut sıvıları yoluyla bulaşan enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar olarak tanımlanır. Bu hastalıklara bakteriler, virüsler ya da parazitler neden olabilir. Enfeksiyonlar, özellikle kadın ve bebeklerde uzun vadeli ve geri döndürülemez ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu hastalıklara bağlı olarak gelişen bazı sağlık komplikasyonları arasında pelvik inflamatuar hastalık (PID), kısırlık, pelvik kanseri, dış gebelik ve enfekte annelerden doğan çocuklarda konjenital enfeksiyonlar bulunur.

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Ne Sıklıkta Görülür?

Kırktan fazla virüs, bakteri ya da parazit, cinsel temas yoluyla bulaşabilir. Bu patojenlerden sekizi, en yaygın görülen hastalıkları oluşturur ve günümüzde yalnızca dördü tedavi edilebilmektedir. Tedavisi bulunan hastalıklar trikomoniyaz, gonore, frengi (sifiliz) ve klamidyadır. Tedavi edilemeyen viral virüsler ise hepatit B, herpes simpleks virüsü (HSV), HIV ve insan papilloma virüsüdür (HPV). Uygun yöntemlerle bu hastalıkların belirtileri hafifletilebilir ya da hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir.

  • Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre her gün 1 milyonun üzerinde yeni vaka görülmektedir.
  • Klamidya, frengi, gonore ve trikomoniyaz başta olmak üzere, her yıl 376 milyon yeni enfeksiyon vakası ortaya çıkmaktadır.
  • 500 milyonun üzerinde kişide HSV enfeksiyonu olduğu bilinmektedir.
  • 290 milyondan fazla kadında papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonu bulunmaktadır.
  • 2016 yılında 988 bin kadına frengi bulaşmıştır. Frengi nedeniyle, 200 bini ölü doğum olmak üzere 350 binin üzerinde çeşitli komplikasyonlar gelişen doğum yaşanmıştır.
  • HSV Tip 2 ve frengi gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar HIV’ye yakalanma riskini artırmaktadır.

Hangi Hastalıklar Cinsel Yolla Bulaşır?

Cinsel yolla bulaşan hastalıklara virüs, bakteriler ya da parazitler neden olabilir. Kadınlarda ve erkeklerde daha çok görülen hastalıklar farklılık gösterebilir.

Virüslerden Kaynaklanan Hastalıklar

Virüslerin neden olduğu cinsel yolla bulaşan hastalıklar şunlardır:

Genital Herpes (HSV)

Herpes simpleks virüsünün (HSV) neden olduğu genital herpes hastalığı oldukça yaygın olarak görülür. Cinsel uçuk olarak da bilinen bu hastalık, tip I ve tip II olarak ayrılır. Tip I genel olarak ağız ve dudak çevresi başta olmak üzere yüzü etkilerken, tip II ise genital bölgeyi etkiler.

İnsan Papilloma Virüsü (HPV)

Genital alanlarda siğil oluşturan insan papilloma virüsü (HPV), sık görülen hastalıklar arasında bulunur. Bu virüs her zaman siğillere neden olmaz. Hiçbir belirti göstermeden vücutta çok uzun süre kalabilir. Siğiller çoğu zaman kendiliğinden kaybolsa da bazı tedavi yöntemlerinden yararlanılması gereken vakalar da mevcuttur. HPV, tedavi edilmediği durumlarda serviks kanseri ya da vulva kanserine neden olabilir. Periyodik aralıklarla PAP testi yaptırılması, bu hastalıkların erken tespit edilmesi açısından önemlidir.

Hepatit B

Ciddi karaciğer enfeksiyonlarına neden olan hepatit B; cinsel yolla, kan ürünleriyle ya da ortak kullanılan iğnelerle bulaşabilir. Aynı zamanda, enfekte annelerden doğan bebeklere de bulaşabilir. İlerleyen dönemlerde karaciğer kanseri ya da siroza neden olabilir. Bununla birlikte hepatit B aşısı, bu virüse karşı en etkili korunma yöntemidir.

HIV/AIDS

HIV virüsünün neden olduğu AIDS hastalığı meni, anne sütü ve kan gibi vücut sıvılarıyla bulaşır. Bağışıklık sistemini önemli ölçüde baskılayan virüs, bağışıklık görevi gören hücrelerin ölmesine neden olur. Bu nedenle, herhangi bir gribal enfeksiyon bile AIDS’li kişilerde ölümcül sonuçlar yaratabilir. Bağışıklık sisteminin işlevini yerine getirebilmesi için AIDS hastalarının ömür boyu ilaç tedavisi görmeleri gerekir.

Parazit Kaynaklı Hastalıklar

Parazitlerden kaynaklanan hastalıklar şunlardır:

Trikomoniyaz

Cinsel yolla bulaşan bir parazit nedeniyle ortaya çıkar. Kadınlarda vajinite neden olabilen trikomoniyaz, erkeklerde daha seyrek belirtilerle kendini gösterir. Sarı ya da yeşil renkte akıntı ve vajinada kaşıntı, yanma ve ağrı gibi belirtiler görülebilir.

Bakteri Kaynaklı Hastalıklar

Bakteriyel cinsel yolla bulaşan hastalıklar şunlardır:

Bel Soğukluğu (Gonore)

Neisseria gonorrhoeae bakterisinin neden olduğu bel soğukluğu ya da gonore, rahim ya da serviks gibi bölgelerde hızla ilerleyebilir. Korunmasız cinsel ilişki sırasında anüs, vajina, ağız ya da penis salgıları nedeniyle bulaşır. Ayrıca, vajinal doğum sırasında bebeklere de geçebilir.

Klamidya

Çoğu vakada herhangi bir semptoma neden olmayan klamidya, erken teşhis edildiği takdirde antibiyotiklerle kolay tedavi edilebilen hastalıklardan biridir. Bununla birlikte, bulaşı riski yüksektir. Doğum sırasında anneden bebeğe geçebilir. Tedavi edilmediği takdirde kadınlarda kısırlığa neden olabilir.

Frengi (Sifiliz)

Treponema pallidum bakterisinin neden olduğu sifiliz ya da frengi, tedavi edilmediği durumlarda ölümcül sonuçlara neden olabilir. Erken teşhiste tedavisi antibiyotiklerle mümkündür. Vücudun pek çok bölgesini etkisi altına alabilir. Yalnızca cinsel ilişki sırasında değil, oral yolla da bulaşabilir; doğum sırasında anneden bebeğe de geçebilir. Sebep olduğu yaralar, cinsel ilişki sırasında HIV bulaşmasını kolaylaştırır.

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkların Genel Belirtileri Nelerdir?

Korunmasız cinsel ilişki, kan nakli ya da doğum yoluyla bulaşabilen bu hastalıklar, cinsel organlar başta olmak üzere farklı organları da etkileyebilir. Vakaların çoğunda herhangi bir semptoma neden olmayan cinsel yolla bulaşan hastalıklar, uygun yöntemlerle tedavi edilmediği takdirde ilerleyen dönemlerde farklı sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda kişilerde görülen genel belirtiler şu şekildedir:

  • İdrar yapma sırasında ağrı ya da yanma,
  • Sık idrara çıkma,
  • Vulva, penis ya da ağızda siğil, yara ya da kızarıklıklar,
  • Peniste ya da vajinada yoğun kaşıntı, renkli ve kötü kokulu akıntı,
  • Kasık bölgesinde şişlikler, ağrı ya da hassasiyet hissi,
  • Cinsel ilişki sırasında ağrı ya da acı,
  • Testislerin birinde ya da her ikisinde ağrı,
  • Herhangi bir nedene bağlı olmadan görülen düşükler ya da ölü doğumlar.

Bu belirtiler, bu hastalıklardan bağımsız herhangi bir enfeksiyon nedeniyle de görülebilir. Kadınlarda normal kabul edilen vajinal akıntılar saydam, kokusuz ve renksizdir. Enfeksiyon görülen durumlarda ise koyu renkte ve kötü kokulu olabilir. Aynı zamanda, cinsel ilişki sırasında ağrı ya da kanama görülmesi de cinsel yolla bulaşan hastalıklardan bağımsız olabilir.

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkları Önleme Yöntemleri Nelerdir?

Cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesinde çeşitli yöntemlerden yararlanılır. Aşılar, topikal mikrop öldürücüler ve davranışsal müdahaleler bu yöntemlerden bazılarıdır.

Özellikle papilloma virüsünün (HPV) en yaygın görülen dört tipine karşı geliştirilen aşı, kadınlarda rahim ağzı kanserinin ve genital siğillerin önlenmesine büyük ölçüde yardımcı olur. Cinsel yolla bulaşan diğer hastalıkların önlenmesi amacıyla aşı çalışmaları günümüzde devam etmektedir. Son zamanlarda geliştirilen Hepatit B aşısı, bu virüse karşı yüksek derecede koruma sağlar ancak enfekte olmuş bir kişiyi tedavi edici özellikte değildir.

Prezervatifler ve topikal mikrop öldürücüler de bu hastalıkların önlenmesinde kullanılan yöntemlerdir. Vajina ya da rektuma uygulanan topikal mikrop öldürücüler, özellikle kadınlarda cinsel yolla hastalık gelişmesine neden olan mikropların devre dışı bırakılması amacıyla kullanılır. Cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanmak ise bu hastalıkların bulaşma riskini çok büyük oranda azaltır.